Darek jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie historii, do roku 2006 był zastępcą dyrektora Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji. Od lat jest również członkiem Komisji Heraldycznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i współpracownikiem Uniwersytetu Opolskiego. „Człowiek o dwóch twarzach" - tak podsumowała go niegdyś „Gazeta Wyborcza". Obecnie dyrektor generalny Europejskiej Formacji Bezpieczeństwa Gospodarczego w Katowicach, Ekspert Fundacji INSTYTUTU COPERNICUS.

Rozwiązania systemowe jako skuteczne narzędzie zwalczania przestępczości korupcyjnej


„Mądrość musisz sam z siebie własną dobyć pracą”
Adam Mickiewicz




Dwudziestoletni okres służby w pionie kryminalnym Policji nie spowodował, że zamknąłem się jedynie w kręgu zagadnień zawodowych. Na drodze która doprowadziła mnie w rezultacie do przedstawionych poniżej przemyśleń napotkałem często wiele trudności. Ich pokonywanie dawało mi poczucie, że stawiam kolejny krok do przodu, zmuszało również do pewnych przemyśleń na temat skuteczności działania i pewnych szerszych rozwiązań w tym zakresie. Nadzorując pion kryminalny a w późniejszym okresie pion zwalczający zorganizowana przestępczość ekonomiczną w CBŚ KGP dostrzegłem pewne charakterystyczne cechy w poszczególnych kategoriach przestępstw.
Kiedy w 2000 roku otrzymałem propozycje utworzenia pierwszego w Polsce Wydziału d.w. z Korupcją nie wahałem się ani przez chwilę. Zdawałem sobie sprawę, że nie będzie to zadanie łatwe, czułem ciężar i wagę tej decyzji, a co najważniejsze, wiedziałem że jest to dla mnie kolejne ważne wyznanie, któremu musze sprostać. Pierwsze kroki na gruncie walki z korupcją pozwoliły mi nie tylko na zdobycie cennych doświadczeń w tym zakresie ale umożliwiły uczestnictwo w kształtowaniu praktycznego zwalczania tego typu przestępczości. Musiałem wypracować mechanizmy, zmierzające do wyeliminowania korupcji z życia publicznego; byłem wówczas pionierem, ale obecnie moje pomysły są wykorzystane adaptowane i modyfikowane przyczyniając się do ujawnienia przestępstw korupcyjnych. Jako Naczelnik Wydziału d.w. z Korupcją zapoczątkowałem specjalistyczne metody jej zwalczania zanim jeszcze okazało się, że jest to jeden z nabrzmiałych problemów społecznych. O trafności utworzenia tej komórki świadczą jej sukcesy w wielu strefach objętych korupcją. Na wzór pierwszego w Polsce Wydziału utworzono takie komórki w całym kraju. Myślę, że o sukcesie całego przedsięwzięcia zadecydowały rozwiązania systemowe, są to przewidujące wyprzedzające oraz prognozujące działania pozwalające na realizację zamierzonego celu.
System to zaprogramowanie pracy zespołu która prowadzi do osiągnięcia zamierzonych celów, a nie przypadkowych sukcesów. Przestępczość także podlega prawom popytu i podaży, niepokój budzi zapotrzebowanie naszego społeczeństwa na tego rodzaju wykroczenia przeciw prawu. Korupcja zaspokaja niezbywalne potrzeby społeczne, czyniąc to niejako w zastępstwie czy wyręczając prawo, co nadszarpuje autorytet państwa. Opłacalność przestępstw korupcyjnych i brak natychmiastowej, a przede wszystkim adekwatnej kary podważa zaufanie społeczeństwa do sądownictwa. Uczciwość, działanie dozwolone w granicach prawem oraz praworządność, skutecznie deprecjonowane przez najwyższych urzędników państwowych, z czasem mogą całkowicie zaniknąć w naszym kraju, stać się czczym komunałem, a przestrzeganie tych wartości będzie utrudniało normalne funkcjonowanie w społeczeństwie. Aby nie doszło do eskalacji tych negatywnych zjawisk potrzebne są natychmiastowe działania. Powinny one koncentrować się na dogłębnej, rzetelnej analizie obecnej sytuacji, czynników kryminogennych i prawnych rozwiązań zmierzających do skutecznego zwalczania tej przestępczości. Obecnie czynów kryminalnych, głównie w zakresie przestępczości zorganizowanej, dokonują nie tylko przestępcy w tradycyjnym rozumieniu tego słowa. Łamią prawo specjaliści równych dziedzin – ekonomiści, prawnicy, finansiści a także przedstawiciele władz na każdym szczeblu zarządzania. Na ich usługach pozostają fachowcy od działalności przestępczej, którzy gwarantują powodzenie tym przedsięwzięciom. Rezultat ich poczynań może niekiedy kamuflować źródło czynu karalnego, czyli zleceniodawców, co znacznie komplikuje wykrywanie przestępstw. Dzisiejszy przestępcy nie działają na ślepo - oni są specjalistami w swojej dziedzinie. Przestępczość korupcyjna to pewien fenomen zamkniętego kręgu gdzie istnieje pewna solidarność między biorącym a wręczającym i obie strony nie są zainteresowane ujawnieniem tego przedsięwzięcia.
Obserwując wiele realizacji spraw korupcyjnych mogłem zauważyć jak modyfikuje się i specjalizuje środowisko przestępcze z nią związane. Typowi „bracze” którzy bezpośrednio przyjmują korzyści odchodzą do lamusa, są łatwi do wykrycia dzięki dostępnym dzisiaj prawem narzędziom takim jak choćby łapówka kontrolowana. Tak jak specjalizuje się przestępczość tak powinny specjalizować się organy zwalczające korupcję, dziś tworzy się całe systemy które w sposób zakamuflowany stworzyły sobie z przestępczości korupcyjnej stałe źródło dochodu, dlatego też w sprawach korupcyjnych pojawiają się role naganiaczy, pośredników czy kurierów z pieniędzmi . Tworzy się pewne drabinki dostępu do załatwienia danej sprawy, szczebel niższy nie zna ludzi związanych z następnym etapem załatwienia danej sprawy, między nimi występuje pośrednik, jego nie ujawnienie powoduje zatrzymanie się sprawy na danym etapie a w efekcie tylko połowiczny sukces wykrywczy.
Pamiętam sprawę związana z korupcją akademicką, która początkowo wydawała się banalnie prosta. Podczas prowadzenia czynności okazało się, że wykładowca przyjmuje korzyści poprzez trzy szczeble pośredników i nigdy nie ma bezpośredniego kontaktu ze studentami. Takich spraw jest coraz więcej, organom ścigania sprzyja jednak aktualny stan prawny, który pozwala nam na stosowanie wyrafinowanych metod i środków pracy operacyjnej, dochodzimy wiec do wniosku, że potrzebna jest nam specjalistyczna wiedza aby skutecznie zwalczać korupcję i to właśnie wskazuje nam jak w sposób systemowy ją zwalczać. Ważnym elementem do zbudowania systemu był podział życia publicznego na poszczególne strefy i obszary korupcjogenne, które wskazuje nam analiza strategiczna problemu. Strefy te muszą być dostosowywane do rzeczywistości (gdy Polska weszła do Unii Europejskiej co wiązało się ze zwiększonymi dotacjami wiadomym jest, że gdzie pojawia się decyzja urzędnika i przenikają duże pieniądze do rozdziału, tam pojawia się korupcja, nie możemy więc czekać na pierwsze informacje operacyjne ale powinnyśmy wyspecjalizować się w tym zagadnieniu i skutecznie obserwować tą strefę) i sukcesywnie uzupełniane bądź usuwane. Taki system pozwala na ujednolicenie pracy całej struktury, usprawnia wymianę informacji, daje nam wiedzę jakie jest zagrożenie w danej strefie, umożliwia skorzystanie z rozwiązań danej komórki zwalczającej korupcję. System pozwala na dobrą koordynację i wyłapuje pionierskie rozwiązania w zakresie zwalczania przestępczości. Uważam ze dobrze stało się że w Polsce powołano specjalistyczną komórkę do zwalczania korupcji jaką jest CBA; obdarzono ją też dobrymi narzędziami jak choćby uprawnienia kontrolne. Ważnym jednak zadaniem jest obecnie dopasowanie stref obszarów korupcjogennych do całego systemu organów zwalczających korupcje (Policja, ABW, CBA, Żandarmeria Wojskowa, Staż Graniczna). Chodzi gównie o to żeby nie dublować stref i zbudować jasny system przepływu informacji np. wszystkie informacje dotyczące urzędników od szczebla wojewódzkiego trafiają do CBA, która koordynuje i realizuje tą strefę. Utworzenie takiego systemu zwalczania przestępczości korupcyjnej pozwoli nam na identyfikację i przewidywanie kierunków czy trendów w przestępczości korupcyjnej, działania organów ścigania musza przecież wyprzedzać działalność przestępczą. Wyspecjalizowani przestępcy będą wtedy sprawnie wyłuskiwani przez odpowiednie służby, zanim ich działalność przybierze niebezpieczne formy i zasięg. Umożliw to skuteczne przeciwdziałanie ewolucji przestępczości korupcyjnej na danym obszarze. Satysfakcjonować powinna nas nie tylko prawidłowa reakcja Policji na popełnione przestępstwo, ale przede wszystkim nie dopuszczenie do przewidywanego czynu zabronionego dzięki programowi systemowego zwalczania nowych form przestępczości. Osiągniecie tych celów będzie nie możliwe (albo przynajmniej znacznie utrudnione) jeżeli nie zostanie wdrożone systemowe zwalczanie przestępczości. Systemy na równi z ustawami będą praktycznym narzędziem w walce z przestępcami.
Każdy rodzaj przestępczości w tym korupcja znamionują specyficzne cechy. Poszczególne systemy powinny być więc tak skonstruowane aby zaproponowane w nich rozwiązania odpowiadały i uwzględniały dany charakter przestępczości. Jeżeli np. Policja uzyska informacje dotycząca sprzedaży nielegalnie wyprodukowanych papierosów, powinna skoncentrować działania na kompleksowym wyjaśnieniu mechanizmu tego procederu. Oprócz wykrycia ostatniego ogniwa czyli w tej sytuacji fabryki wprowadzającej na rynek nielegalnie wyprodukowane papierosy trzeba jeszcze ustalić kto wpadł na pomysł tego przestępczego procederu i nim kierował. Na końcową działalność przestępczą składały się bowiem inne, równie niebezpieczne ogniwa zazwyczaj uczestniczyli w tym ludzie którzy zapewniali dostawy produktów do wytwarzania papierosów zajmowały się dystrybucja, transportem, przerzutem papierosów za granice poprzez miedzy innymi korumpowanie urzędników państwowych. Ujawnienie tylko ostatniego ogniwa w tym łańcuchu zorganizowanych działań o charakterze kryminalnym to nawet nie połowiczny sukces, można przypuszcza, że zachłyśnięcie się sukcesem jakim jest niewątpliwie wykrycie fabryki nielegalnych papierosów, nie zapobiegnie w przyszłości odrodzeniu się przestępczego procederu. Ścięcie wierzchołka góry lodowej wpłynie jedynie na wzmocnienie struktur organizacyjnych, ponieważ zaangażowani w nią ludzie w dalszym działaniu lepiej się zakonspirują, uszczelnią system, będą bardziej ostrożni, co nie wątpliwie znacznie utrudni ich wykrycie.

NIE WYRYWKOWE INFORMACJE, ALE STWORZENIE
SYSTEMU POZWALA NA CAŁKOWITE WYJAŚNIENIE SKOMPLIKOWANEJ SPRAWY

System umożliwi przygotowanie strategii reagowania na pierwsze objawy przestępczości. Z czasem systemy przygotowane na bazie analizy strategicznej wykluczą pochopne decyzje, przypadkowe zatrzymania, nie adekwatne środki prewencyjne. W celu podniesienia skuteczności systemu w zmieniającej się rzeczywistości musimy go na bieżąco modyfikować, nowelizować, unowocześniać, wzbogacać – system, mówiąc krótko, musi być elastyczny.

SYSTEM NIE MOŻE BYĆ DZIEŁEM PRZYPADKU,
ALE SKUTKIEM OPARTYCH NA WIEDZY SPECJALISTYCZNEJ ZAMIERZONYCH DZIAŁAŃ

Wydaje się, że systemy stanowią najlepsze narzędzie z walką z przestępczością zorganizowaną, w tym korupcją. Podsumowując za klucz do sukcesu wszystkich służb zwalczających korupcję uważam utworzenie jednego skoordynowanego systemu który stworzy podstawy do skutecznego zwalczania tego groźnego dla naszego państwa zjawiska. Budując dany system nie zapomnijmy o słowach mojego ulubionego filozofa Immanuela Kanta.
„Wszystko co się dzieje ma swoją przyczynę „