Krzysztof Polak, dziennikarz Gazety Prawnej oraz Robert Krool, Fundacja INSTYTUT COPERNICUS

Być zbuntowanym oznacza dziś być przedsiębiorczym!

Przedsiębiorca? TAK! Ale... taki człowiek to nie tyle odległy od młodzieży asekurant i miłośnik ciepłych posadek. O wiele bardziej godny uwagi człowiek z pasją, niestandardowy oryginał, chcący po swojemu i dopinający swojego. Jak pionier, który nie chce iść wydeptanym szlakiem, ale przeciera zupełnie nową, lepszą drogę!
Stereotyp dziadka leśnego, w myśl którego przedsiębiorca ma tylko cele i pasje ekonomiczne przypomina nieodparcie tragikomiczną postać Charlesa Duella. Ów słynny szef USA Patent Office w 1899 r. złożył wniosek o likwidację swojego urzędu. Swoją decyzję uzasadnił to stwierdzeniem: „Wszystko, co mogło być wynalezione, jest już wynalezione”.
Ten był prawdziwym antyprzedsiębiorcą!

Przedsiębiorczość – od wielu lat analizujemy ten fenomen. Tak, tak fenomen, bo w wolnej Polsce, kilkanaście lat po załamaniu się realnego socjalizmu przedsiębiorca paradoksalnie zaczyna przypominać kogoś w rodzaju superczłowieka lub co najmniej ufoluda. Takie, dość powszechne dziś, opinie o nim dowodzą jak bardzo się pogubiliśmy – straciliśmy z pola widzenia to, co jest lub powinno być istotną właściwością każdego zdrowego i dobrze rozwiniętego człowieka. Odzyskanie świadomość w tym zakresie i wzbudzenie zainteresowania przedsiębiorczością, zwłaszcza wśród młodzieży, to początek ozdrowieńczego procesu rozszerzania słusznego kultu dla różnych przejawów zaradności życiowej.

Przedsiębiorczość – moda, szpan, czy bajka? Amerykański sen, czyli stereotypy w natarciu!
Prowadzenie biznesu to dla jednych powód do dumy i poczucia wyższości nad tymi, którzy go nie prowadzą. Dla drugich – abstrakcja i ziemia zupełnie nieznana (terra incognita). W rozmowach z młodymi, ich nauczycielami, nawet z niektórymi ludźmi mediów możemy usłyszeć ze zdumieniem, że gros przedsiębiorców to „trochę zblazowana burżuazja z ich bananowymi dziećmi”. Słuchając temu podobnych opinii prawie ma się wrażenie, że te bachory już urodziły się w złotym czepku i z platynową łyżeczką w gębie oraz piórkiem, a nawet całym pióropuszem w tyłku...

Stereotyp, że bycie przedsiębiorczym znaczy w istocie „bycie ufoludem” jest również koronnym argumentem dla tezy, że „przedsiębiorca to niezły kombinator”, oczywiście w negatywnym tego słowa znaczeniu. Wg opinii różnych „autorytetów” życiorysy znanych postaci świata biznesu z tzw. świecznika, czyli m.in. Leszka Czarneckiego, nieżyjącego już Mariusza Łukaszewicza, Jana Kulczyka, Zbigniewa Niemczyckiego lub Aleksandra Gudzowatego mają to potwierdzać!
– Chłopaki! – powiedziano nam nieraz. – O takich (wielo)rybach nie będziecie nam rozprawiać!
Nie? No to o kim?! Bo jeśli powyższe lub im podobne osoby nie mają związków z przedsiębiorczością to czym jest i kogo dotyczy uruchamiona właśnie światowa inicjatywa społeczna pod hasłem „Światowy Tydzień Przedsiębiorczości”?
– Przecież merytorycznie rzecz biorąc przedsiębiorca to... (tu kolejno następuje litania fanaberii, koloryzowanych przypowieści o talentach, mitologicznych humbugów i innych rozreklamowanych bzdur) – odpowiadają nam owi „znawcy”.

Już na samym początku, przy definiowaniu zjawiska pojawia się problem. Choć z trudem, ale można to zrozumieć. Dlaczego? Bo chodzi o fenomen, który rodzi więcej pytań niż daje odpowiedzi; oferuje więcej niewiadomych niż gotowych wzorów do zastosowania. Niestety, zdaniem niektórych „specjalistów” przedsiębiorca jest fenomenem, owszem, ale tylko ekonomicznym! Nie możemy się z tym zgodzić. Dlaczego? Powiedzmy to wprost: bo tak spłaszczony obraz ikon biznesu zbyt często bywa dla różnych wałkoni serwetką do wycierania gęby. Tak przedstawiany przedsiębiorca pełni ponadto posługi rozrywkowe na rzecz zapracowanego, szarego społeczeństwa, które chętnie podgląda go w krzywym zwierciadle kolorowych piśmideł. Dla osób na co dzień trochę więcej używających rozumu ten fałszywy wizerunek jawi się jako odpychająca groteska, z którą żaden przyzwoity człowiek nie będzie chciał i nie powinien mieć nic wspólnego.

Dzieje się tak tym bardziej, bo życie i działalność przedsiębiorców są prezentowane niekiedy – o zgrozo! – w przekazach podbudowanych naukowo (teorie makro i mikro ekonomii). Jednostronne i wypaczone spojrzenie na liderów, na osoby przedsiębiorcze bardzo często nie ma nic wspólnego z ich codziennym życiem, pracą, determinacją, zaradnością z jaką podchodzą do niezliczonych problemów. Przypomina raczej amerykański sen, nadzieję, mrzonkę, konsumencką metaforę raju i dla przytłoczonego szarym życiem oraz monotonną harówą etatowca lub takiego nowoczesnego już niewolnika korporacji jest powodem do wzdychania, fantazjowania. Fałszywy obraz przedsiębiorcy to także atrakcyjna pożywka dla niedocenionego intelektualisty, który wie, że w tym życiu „supermanem – przedsiębiorcą” już nie będzie, bo spaprał, zaniedbał i przespał za dużo szans.

Jednostronne, wypaczone spojrzenie na przedsiębiorców często nie ma nic wspólnego z ich codziennym życiem, pracą, determinacją i zaradnością, z jaką podchodzą do niezliczonych problemów.

Nadwiślański opór materii, czyli jak bardzo się pogubiliśmy?

Czy szeroko rozpowszechnione stereotypowe prezentacje przedsiębiorczości nie trącą aby zwykłym brakiem wiary w siebie? Takim, o jakim mówi nasz kolega Piotr Kraśko, korespondent TVP 1. Gdy pytamy go o różnice w wychowaniu młodzieży u nas i za oceanem odpowiada po prostu: „Przede wszystkim różnicę widać w poziomie wiary w siebie już wśród młodzieży.”
– Eeeee tam – słyszymy w odpowiedzi od niektórych nadwiślańskich ziomków. – Powszechnie przecież wiadomo, że Amerykanie to przede wszystkim pasibrzuchy i grubasy, a nie przedsiębiorcy. Nadrabiają wiarą w siebie i tyle! – wyznają z przekonaniem.
– No pięknie, a może chodzi w ogóle o brak prawdziwej wiary?
– Skądże znowu panowie... – tu słyszymy już oburzenie.

Jesteśmy przecież zdeklarowanym i chrześcijańsko zadekretowanym krajem. Wiary i związanej z nią tradycji ludowych ci u nas pod dostatkiem. Niektórzy się nimi nawet obrzucają – taki urodzaj tego u nas! W ten sposób mamy gotową odpowiedź, jak by się kto z zagranicznych gości pytał: „czemu wasi tak szybko tracą wiarę w siebie?”. Bo niewiele mają wspólnego z prawdziwą wiarą w Boga, który stworzył świat i wciąż pracuje, stwarza go, przekształca i poprawia. I z wiarą w człowieka, który wtedy nosi w sobie obraz Boży, gdy jest aktywny, twórczy, rzutki, zaradny, przedsiębiorczy. Jak bardzo się pogubiliśmy! Aż czasami można się złapać za głowę – czy my z tego poplątania wyjdziemy kiedyś na prostą?

Wszystkowiedzący znawcy tematu tworzą teorie o przedsiębiorczości na własny użytek. Słyszymy je niemal każdego dnia! Teorie te są jedynym, słusznym, intelektualnym fundamentem życiowego całokształtu wszystkowiedzącej kobiety lub mężczyzny. A prezentowane w mediach ikony przedsiębiorczości mają je potwierdzać! Zatem wszelkie nasze argumenty przeciwko nim, są „nawet, raczej, czasem, poniekąd słuszne, ale… ostatecznie powinny trafić do kosza”. Tymczasem znawcy mogą użyć je w kwiecistym, pompatycznym, bogatym, literackim usprawiedliwianiu siebie i swojej postawy, ale dalekiej od prawdziwej przedsiębiorczości. W ostateczności sprytne teorie wszystkowiedzących znawców pozostawiają im samym małą, otwartą furtkę do opcji na polemiczne „pogdybanie sobie” z nami.

W rozmowie wypowiadają się w stylu: „gdybym miał gitarę, to bym na niej grał...” lub „...spraw Panie Boże, by mi się tak chciało, jak mi się nie chce”. Zdarza się również, że owi specjaliści idą po linii wydumanej teorii przedsiębiorczości i zarzekają się, że: „nie otrzymałem żadnej szansy w życiu, bo wszystko w rękach Najwyższego. Zatem to sam Bóg chciał, bym z przedsiębiorczością nie miał wiele wspólnego”. Wybierają niekiedy bardziej ludowo – pogańską wersję: „..chleba naszego powszedniego ześlij nam za darmo z nieba, a tym z przeciwka też za darmo, ale gradobicie, mróz i wichurę w kominową rurę”. 


Wykładamy karty na stół: Przedsiębiorczość? Chodzi o coś zupełnie innego!

Otóż szanowni wszystkowiedzący znawcy tematu: Nic z tego i nic z tych rzeczy! Światowy Tydzień Przdsiębiorczości ma nie tyle zadać kłam stereotypom, zabobonom i pogańskim legendom, ile odesłać je zwyczajnie do lamusa. Tak, właśnie tam! Wyślemy je niebawem do muzeum archeologii lub nawet do skansenu twórczości ludowej, mimo, że podejście do fenomenu przedsiębiorczości, tak wyraźnie podszyte niechęcią to nawet na miano „cepelii” nie zasługuje. Ta ostatnia jest przecież w cenie! A tu mamy do czynienia z czczym i bezwartościowym biedoleniem.

A zatem wyłóżmy karty na stół.
– Czy być przedsiębiorczym oznacza mieć własny biznes, firmę, czy organizację?
– Czy chodzi o to, by nie harować dla kogoś, tylko dla siebie i mieć „furę, skórę i komórę” oraz inne dobra z amerykańskiego snu?
– Komu i dlaczego osoba przedsiębiorcza kojarzy się wyłącznie z ekonomią, gospodarką, czy yuppies – młodymi, pnącymi się do góry profesjonalistami (young upwardly mobil professionals) lub młodymi miejskimi profesjonalistami (young urban professional)?
– Czy więc „robić karierę” lub „prowadzić działalność gospodarczą” znaczy jednoznacznie „być przedsiębiorczym”?

W „byciu przedsiębiorczym” chodzi o coś innego!
Ale zanim my to powiemy, oddajmy miejsce źródłom fachowym:
„Przedsiębiorczość – cecha charakteru lub zespół cech i zachowań właściwy przede wszystkim przedsiębiorcom. W teorii ekonomii przedsiębiorczość definiowana jest jako swoista forma pracy lub jako czwarty (obok pracy, ziemi i kapitału) czynnik produkcji. Główne cechy przedsiębiorców to m.in. umiejętność dostrzegania potrzeb i doskonalenia pomysłów, zdolności do wykorzystywania nadarzających się okazji oraz gotowość do podejmowania ryzyka. Ostatnio coraz częściej mówi się o przedsiębiorczości międzynarodowej.” Oto co możemy przeczytać w wolnej, wielojęzycznej, internetowej encyklopedii – Wikipedii, która jest tworzona przez internautów – ochotników i pozwala każdemu użytkownikowi na edycję istniejących artykułów oraz tworzenie nowych.

Powyższe definicja z Wikipedii przenosi nas do nie tak dawnego, ale jednak świata naszych ojców, który odszedł trochę do lamusa, a trochę trwa nadal, bo archaiczne klimaty są w modzie, np. retro jest tak nostalgiczne i klasyczne zarazem... A klasyka dla niektórych osób stanowi iluzoryczną ostoję bezpieczeństwa i przewidywalności. Tymczasem jednak przyszło nam słodko żyć w epoce zerwanej ciągłości. Słodko? Niestety tak. Wiemy, że dziś nie wypada mówić dobrze o sytuacji w kraju, w Europie. A jednak zapoznając się z historią ostatniego tysiąclecia, nieodparcie narzuca się przekonanie: nigdy jeszcze nie było tu lepiej niż teraz! Jako reprezentanci pokolenia 30–40 latków jesteśmy zdania, że dziś nic nie jest takie jak było jeszcze kilka lat temu. Rację miał Victor Hugo twierdząc, że „nadszedł czas broni silniejszej od wszystkich armii świata”. Tą bronią jest dobry pomysł i dziś jest czas na dobry pomysł. Stare wzorce zatem niech sobie będą, lecz świat dzisiejszy zdobywa się głową i pomysłem, a nie robotą fizyczną i dążeniem do stabilizacji w teoriach naukowych. Tak właśnie rozumiemy przedsiębiorczość.

Stare wzorce niech sobie będą, lecz świat dzisiejszy zdobywa się głową i pomysłem, a nie robotą fizyczną i dążeniem do stabilizacji w teoriach naukowych.

Zrób z życia dzieło sztuki! Zatem krytyczne myślenie i twórcze podejście.

Bycie przedsiębiorczym, to dla nas przede wszystkim twórcze realizowanie potencjału ukrytego w człowieku. Chodzi o realizację własnych pasji, marzeń, celów. A te mogą być różne. Realizacja swoich możności nie musi oznaczać jedynie zasobności w środki finansowe i przepych. Pieniądze są tylko narzędziem, a nie celem. Wielu z tych, którzy pozyskali fortunę pozycjonuje się przez pryzmat wielkości osiągniętych aktywów i wartości majątku. My natomiast patrzymy na pomysł, który go do fortuny doprowadził, na jego jakość, przydatność i konkretne zastosowania.

Co można zbudować z talentów ukrytych w człowieku? Na pewno manię wielkości, monstrualne ego. Tak, powodzenie często do tego prowadzi – jesteśmy przecież ludźmi, mamy słabości, kompleksy. Jednak wiemy, że z realizacji naszego potencjału można wydobyć więcej. Celem, pasją i marzeniem dla wielu z nas było i jest słowo: BYĆ. Być wolnym, niezależnym i odpowiedzialnym za siebie, za swoje życie. Pomysłem, nauką, twórczym kombinowaniem i mądrą pracą uzyskać pozycję, która da nam szczególne prawa i duże możliwości realizowania swoich pomysłów. Jednocześnie zmobilizuje, by być w pełni świadomym obowiązków oraz konsekwencji swoich działań dla otoczenia. Realizować swoje cele i marzenia, być ciekawym świata, którego jeszcze nie znamy. Iść swoją własną drogą, pod prąd, pod górę i na przełaj, a nie utartymi ścieżkami akademickich dogmatów. Dlatego być zbuntowanym oznacza dziś być przedsiębiorczym!

Przedsiębiorca?

To nie tyle odległy od młodzieży asekurant i miłośnik ciepłych posadek. O wiele bardziej godny uwagi człowiek z pasją, niestandardowy oryginał, chcący po swojemu i dopinający swojego. Jak pionier, który nie zamierza iść wydeptanym szlakiem, ale przeciera zupełnie nową, lepszą drogę! Stereotyp dziadka leśnego, w myśl którego przedsiębiorca ma tylko cele i pasje ekonomiczne przypomina nieodparcie tragikomiczną postać Charlesa Duella. Ów słynny szef USA Patent Office w 1899 r. złożył wniosek o likwidację swojego urzędu i uzasadnił to stwierdzeniem: „Wszystko, co mogło być wynalezione, jest już wynalezione”. Ten był prawdziwym antyprzedsiębiorcą!

Teoria, że przedsiębiorczość to domena ekonomii i biznesu jest zawężeniem podobnym do nie tak odległej wiary Świętego Cesarstwa Rzymskiego, że ziemia jest płaska. Zakładanie własnego biznesu, działalność gospodarcza to zwyczajnie pewne formy prawne, narzędzia podatkowe, którym trzeba sprostać, by realizować cele zawodowe, wykonywać pracę jako taką. Dziś cele zawodowe wyznacza sobie prawie każdy – to już powszechny standard. Czego brakuje ludziom zastanawiającym się nad swoją pracą? Długofalowego stawiania sobie celów osobistych, rodzinnych (inwestycje w dzieci itd.), a także planowania spraw prywatnych, związanych z pragnieniami serca, duszy i potrzebami intelektu oraz ciała.

Wskazując na „przedsiębiorczość” mówimy właśnie, piszemy i zachęcamy do czegoś większego, szerszego i głębszego! Do bycia sobą, a nie tym co z nas chcą zrobić inni lub już zrobili za naszym cichym przyzwoleniem. Wskazujemy – zrób ze swojego życia dzieło sztuki! Uczyń to jednak po swojemu: jako specjalistka, jako ogrodniczka, czy mistrzyni kuchni, jako menadżer, jako naukowiec, jako społecznik, jako artysta, jako pisarka, jako polityk, jako wykładowca. Jako biznesmen też, ale niekoniecznie w ten sposób! Wartość jaką przedstawia rzeczywistość BYCIA jest dla nas kluczowa. Bo być dobrym w tym co się czyni, cokolwiek to jest, jest dalekie od bycia ekonomicznym klonem przedsiębiorczych teorii z lamusa.
Zastanów się więc: kogo słuchasz? I odpowiedz sobie szczerze. Wiedz przy tym, że wylądujesz nie gdzie indziej, ale blisko tego, kogo słuchasz. Zadajemy pytanie: gdzie chcesz być? jakim człowiekiem chcesz być? jakim fachowcem za parę lat? I podkreślamy: możesz być, chciej być i już startuj w upragnionym kierunku.

Bycie przedsiębiorczym oznacza dla nas krytyczne myślenie, w konstruktywnym, twórczym, innowacyjnym podejściu do życia, nauki, historii i otoczenia w jakim żyjemy. Pamiętamy, że każdy z wielkich wynalazców był buntownikiem, pewnego rodzaju odmieńcem idącym pod prąd i każda nowa filozofia była na początku bluźnierstwem. Żaden (i żadna) z wynalazców tego świata nie ufał utartym schematom myślowym. Tym samym nie mylił opinii większości z prawdą i to jest dla nas inspirujące. Źródłem postępu cywilizacyjnego były od zawsze źródła niszowe i autorskie. Masa nie ma koncepcji. Panuje w niej zazwyczaj stadny konsumpcjonizm i kultura masowa. My zaś promujemy kulturę przywództwa. W cenie zatem jest dla nas bycie przedsiębiorczym. Inicjatywa własna, innowacyjne podejście, koncepcje autorskie, własne, to naszym zdaniem coś, do czego warto zachęcać każdego, nie tylko młodych. Potrzebny jest tu nie tylko pomysł, ale i odwaga, by ponieść ewentualne rozczarowanie lub porażkę, by w oczach opinii publicznej wyjść nawet na głupka lub szarlatana, jak nieraz określano niejednego przedsiębiorcę, np. Alberta Einsteina, Nikolaia Tesle czy Leonarda da Vinci.

Człowiek o twórczym usposobieniu nie ufa utartym schematom myślowym, nie myli opinii większości z prawdą i to jest inspirujące!

Przedsiębiorca – długodystansowy zawodnik. Porażka dziś, wartością dodaną zwycięstwa jutro.

Jesteśmy istotami targanymi przez emocje i żądze, więc namawianie ludzi, by wsłuchali się w swoje pragnienia, marzenia, następnie je wyartykułowali i zderzyli je z własnymi talentami i umiejętnościami, a potem z rzeczywistością jest promowaniem ducha przedsiębiorczości. Ten zaś nie zna przegranej, chwilową klęskę każe traktować jako wartość dodaną jutrzejszego zwycięstwa. Bycie przedsiębiorczym oznacza bycie cierpliwym, długodystansowym zawodnikiem. Chwilowa pozytywna lub negatywna ocena wyniku czyichś dokonań jest tylko jakąś prognozą, a nie wyrocznią. Większość wynalazców, liderów zaczynała w garażach lub na samym dole, tam gdzie tłok jest największy. Każdy z ambasadorów, ekspertów Inicjatywy „Przedsiębiorczy Start” zaczynał od zera. Niektórzy zaczynali nawet po pięć razy od nowa, włącznie ze stratą kapitału materialnego, a w większości niematerialnego. Mając takie doświadczenia uważamy, że przedsiębiorczość, to styl życia, hołdowanie pewnym ponadczasowym wartościom, ciągłe uczenie się, zaczynanie i kończenie. To nie jest moda, nawet nie nauka, a droga przez życie, do jakiej zachęcamy każdego. Bo czymże jest to życie, skoro nie podróżą?

A co nasz styl podróżowania odróżnia od innych? Są dwa kluczowe wyróżniki.
1) Ludzie różnią się od siebie i to gigantycznie. Pierwsze co ich odróżnia od siebie to treści i idee, którymi karmią swoje umysły. Co jest karmą? Jakimi emocjami, marzeniami, celami i snami żyjemy na co dzień? Czy zadajemy sobie ciągle pytania i poszukujemy nowych inspiracji? A może poprzestajemy na wierze w powszechnie znane, utarte odpowiedzi? Jak często towarzyszy nam refleksja nad tym, co niby już znamy? Wyróżnikiem osoby przedsiębiorczej jest, że w masa, stado nie jest jej środowiskiem życiowym. Źle się tam czuje – chce więcej, dalej, lepiej...
2) Druga różnica znajduje wyraz w tym jak spędzamy czas, a czas, to życie. Przedsiębiorca próbuje wyzyskać czas – działa, a nie leży do góry brzuchem. Trzeba „być i próbować sił”, bo kto powiedział, że będzie łatwo ten jest fałszywym prorokiem! Goethe rzekł niegdyś: „Nie wiem co to jest talent”. Najczęściej sukces osiągają ci, którzy potrafią się zmusić do wytrwałej pracy!

Osoby aktywne podczas Światowego Tygodnia Przedsiębiorczość to bardzo przedsiębiorczy ludzie. Codziennie każdy z nas zmusza się do twórczego kombinowania, do kreowania nowych rozwiązań, do innowacji i optymalizacji. Stąd nie będziemy nikogo namawiać do ciężkiej nauki i do ciężkiej pracy. Zbyt dobrze znamy już jej smak. Musieliśmy jej zasmakować po to, by zdobyć przydatną w życiu, praktyczną znajomość rzeczy. W szkołach nauczono nas tysiąca nieprzydatnych, nieaktualnych oraz przeintelektualizowanych rzeczy, w imię wydumanych zasad pracy i nauki. My namawiamy do twórczego wykorzystywania wiedzy i do mądrej pracy. Tylko takiej, bo bezrefleksyjnej, radosnej twórczości ci u nas pod dostatkiem! Oto nie tylko dewiza naszej społecznej Inicjatywy, ale i aktualne przesłanie na nowe, dziwne czasy jakie nadeszły.

Poszukiwanie odpowiedzi jest ważne, ale naszym zdaniem ważniejsze jest zadawanie sobie pytań – pytań trudnych, niewygodnych, takich, na które nie łatwo znaleźć dobrą odpowiedzi. To jest właśnie pole dla przedsiębiorczego myślenia. Pytania od tysięcy lat myśli filozoficznej, gospodarczej i naukowej się nie zmieniły, ale odpowiedzi zmieniają się obecnie niemal co dziennie. Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley informuje, że w ciągu ostatnich 30 lat ludzie wyprodukowali na Ziemi więcej informacji, niż w ciągu ostatnich 5 tysięcy lat! Instytut Gallupa donosi, że wiedza fachowa w poszczególnych branżach podwaja się co 5 lat, a w nowych branżach jak nano – technologie co miesiąc!

Bycie przedsiębiorczym oznacza bycie cierpliwym. Dzisiejsza ocena czyichś dokonań jest tylko prognozą, a nie wyrocznią. Wielu liderów, nim się wybiło,
zaczynało na samym dole, tam gdzie tłok jest największy.

Niezależność od opinii i porażek. Nie potyka się tylko ten, kto stoi.

Nie promujemy nikogo z nas jako wzoru do naśladowania. Nie jesteśmy w żadnym stopniu autorytetami. Dziś rynek, informacja, technologia zmieniają się zbyt szybko, by być ze wszystkim na bieżąco. W skład naszej stale rosnącej grupy ambasadorów – ekspertów Fundacji INSTYTUTU COPERNICUS oraz działających na rzecz Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości wchodzą osoby borykające się nierzadko z poważnymi dylematami, rozterkami, problemami. W niektórych przypadkach staramy się radzić sobie z nimi wspólnie. Nie zawsze i nie każdemu to wychodzi. Jak do tej pory, chwilowy bilans wynosi +1 po stronie właściwych ruchów. Tak podchodzimy do życia, do pracy i tworzenia. Nie potyka się tylko, ten kto stoi. Zatem w każdej chwili wynik ten może się zmienić. Lecz tylko chwilowo. Bycie przedsiębiorczym oznacza niezależność od porażek, od opinii i nieudanych inwestycji tak w sprawy niematerialne (np. związki), jak i materialne.

Ile przeciwności, które każdy z nas – będący nawet szczególnie dobry w tym co robi – musi znosić na co dzień, wytrzymywać z powodu opinii i działań innych, równie dobrych ludzi, zwanych konkurencją? Ale to właśnie jest ten smaczek, który powoduje, że można poczuć życie, a w nim smak zmagania się o zwycięstwa, ale i przyjmowania porażek. Najczęściej jednak jest to walka z samym sobą. Bo dostać w papę, przegrać z lepiej przygotowanym, przeżyć porażkę, otrzymać piętno chwilowej przegranej to dzisiaj honorowa odznaka wyróżniająca każdego z nas, nonszalancko nazywanego ekspertem lub liderem. Bycie przedsiębiorczym, to dążenie do niezależności emocjonalnej. W zasadzie jest to ciągłe dojrzewanie emocjonalne i poskramianie własnych ograniczeń, przesądów i żądz. To świadomie przeżywanie i rozumienie na nowo, że niezależność, specjalizacja i innowacja to klucze do świetlanej przyszłości, bo przeszłość ma już tylko pomocnicze znaczenie, choć u niektórych zdaje się być tą jedyną wartością, którą mają do zaproponowania... Bardzo łatwo jest obwiniać za przeszłość. Tak, to łatwizna. Każdy głupi to potrafi. Ale zróbmy siebie odpowiedzialnymi za przyszłość! Wtedy naprawdę zaprezentujemy poziom odpowiedni dla miana bycia przedsiębiorczymi. Bez tego pozostajemy tylko uciążliwymi zrzędami, bezproduktywnymi oszołomami, osobami mającymi upodobanie w ciągłymi ubijaniu piany.

Przyszłość nie jest tak przewidywalna i łatwa, jak by się nam zdawało. Ona wymaga inwestycji. A te, by móc je zrealizować, należy trochę przygotować, ukształtować. Najpierw jednak trzeba dostrzec potencjalne możliwości, by potem je wykorzystać. Zasiać ziarno ciekawości, niepokoju, a może myślenia w kategoriach „no limits”. No właśnie! My dostrzegamy ogromne możliwości w ludziach młodszych od nas, którzy jeszcze się uczą w klasach maturalnych, albo studiują, a może już pracują. Właśnie ta grupa 17 – 25-latków jest naszym zdaniem najbardziej chłonna, jeśli chodzi o możliwość zainteresowania się wartościami i duchem przedsiębiorczości. Dlaczego? Bo podobnie jak my, jest to liczna grupa indywidualistów o zróżnicowanych zainteresowaniach. Nie wszyscy z nich chcą być wielkimi ludźmi biznesu, ekonomistami lub szefami przedsiębiorstw. I nie wszyscy – to wiemy z autopsji – chcą, szukają lub będą szukać pracy, roboty itp.

Każdy z nas, kto się znalazł w Inicjatywie "ŚTP" ma tzw. twórcze zacięcie lub zajęcie. Nie robotę! Jakie są więc działania zawodowe podejmowane przez nas każdego dnia? Daremnie by szukać ich w katalogach zawodoznawczych! Podstawą bycia przedsiębiorczym jest dla nas:
czynić fajne rzeczy, z fajnymi ludźmi lub dla fajnych ludzi. Nie ważne czy oni są zdrowi, czy chorzy; biedni, czy zasobni; młodzi, czy starzy.
Efektem bycia przedsiębiorczym jest czerpanie satysfakcji i radości z działania, w szczególności, gdy jest to choć trochę trudne lub skomplikowane. Zyski zaś, ten element uboczny wystawiany przez niektórych ubogich entuzjastów biznesu na piedestał, są standardowym dodatkiem do naszej garderoby, a czasem zwyczajnym odszkodowaniem lub odprawą. Dziełem doskonałym może być, jak wskazuje wielu liderów, zabawa. Bo jak się bawić, to tylko porządnie; jak tworzyć, to doskonale; jak służyć, to z sercem i do końca. Dlatego w służbie innym należy zawsze z góry ustalić jej koniec – tak radzili starożytni. Każdy z nas ambasadorów Inicjatywy „Przedsiębiorczy Start” stara się czynić więcej, niż to za co mu płacą, bo w gruncie rzeczy to co czyni, w dużej mierze dla siebie czyni.

Niezależność, specjalizacja i innowacja to klucze do świetlanej przyszłości, bo przeszłość ma już tylko pomocnicze znaczenie, choć u niektórych zdaje się być jedyną wartością.

Epidemia przedsiębiorczości i w jaki sposób ją wywołamy?

Chcemy zarażać duchem przedsiębiorczości i wywołać taką epidemię, skutkiem której będzie wysypka przykładów zaradności w kraju. Jak zamierzamy to uczynić?

Po pierwsze, jednoczymy się w Inicjatywę „ŚTP”. Dzięki temu będziemy w sposób systemowy oferować młodzieży możliwość poznania różnorodności w byciu przedsiębiorczym. Różni ambasadorowie Inicjatywy będą działać lokalnie i centralnie. Ludzie „zerojedynkowi” albo barwni, chaotyczni, kreatywni lub wprost przeciwnie – poukładani do granic możliwości, umysły ścisłe, humanistyczne i artystyczne. Niech żyje różnorodność! Tę właśnie reprezentujemy – naszą rodzimą, wielobarwną, nowoczesną przedsiębiorczość. Nie chcemy unifikować, nie chcemy klonować, ani powielać koniecznie obcych wzorców, lecz promować oryginalność, indywidualizm, innowacje i autorskie idee z Polski i z obszaru Unii Europejskiej. A mamy się czym pochwalić!

Po drugie, wskazujemy sponsorom, mecenasom, partnerom Inicjatywy czytelne drogi i nowoczesne sposoby inwestowania w młodych ludzi oraz ich talenty.
Musimy wyprzedzać czas, inwestować w młodzież z wyprzedzeniem, dawać im systemowe szanse-i możliwości, a nie rozdawać pieniądze, a na koniec przekonać się, że leśnicy mieli rację wykuwając następujące przysłowie: Kto sadzi drzewa, musi uschnięte przeboleć!

Po trzecie, chcemy dotrzeć w teren. Tam gdzie zaściankowość może zapuściła korzenie zbyt głęboko, a lokalne autorytety mają wyłączność na to, co słuszne i na ocenę dzisiejszej rzeczywistości oraz szans dla młodych. Tam zaproponujemy dziwaczną, może wyglądającą zrazu groźnie, ale intrygującą młodych alternatywę w postaci informacji o byciu przedsiębiorczym na swojej ulicy, na swoim podwórku, ze swoimi talentami, jakiekolwiek by one nie były, w sposób innowacyjny, treściwy i wysoce jakościowy. W tych dziwnych czasach, potrzebujemy więcej dziwnych ludzi. Nie normalnych, zwykłych, obliczalnych, przewidywalnych, ale właśnie przekornych, indywidualistów, nieszablonowych, którzy nawet uchodzą za dziwaków. Wiemy, że takich właśnie jest w naszym kraju dużo. I to nie tylko wśród młodych.
No i po czwarte. Mamy dość kultu bohatera cierpiącego, tej martyrologii ekonomicznej na każdym kroku. Dobre, bo polskie – tak. Lecz chcemy to co polskie pokazać nie z przyczyn patriotycznych, bądź narodowościowych. Kapitał nie zna patriotyzmu. A ten ostatni jak twierdziła Sara Johnson „bywa ostatnim schronieniem łotra”. Włosi byli pod jarzmem obcych władz z prawa i lewa przez blisko 700 lat; Hiszpanie w XX wieku mieli fatalną wojnę domową, choć nie byli pod okupacją sowiecką; Niemcy wyprodukowały tylu niesamowitych odmieńców, aż dziw bierze, że się z tej hańby i autodestrukcji wygrzebali tak znakomicie; Węgrzy nadal sobie nie dają specjalnie rady, więc dajmy im spokój, a sobie wrzućmy na luz z historią własną, która niczym listek figowy notorycznie pojawia się w rozważaniach o polskiej gospodarce, przyszłości itp. No właśnie, a listek po co jest podnoszony? Na zatuszowanie braku pomysłu, na przykrycie umysłowej stagnacji, biurokracji i intelektualnej anoreksji mocno podejrzanych, albo zwyczajnie zdeaktualizowanych autorytetów nie wiadomo już od czego.

W dziwnych czasach potrzebujemy dziwnych ludzi. Nie normalnych, obliczalnych, przewidywalnych, ale właśnie nieszablonowych, indywidualistów,
którzy nawet uchodzą za dziwaków.

Stawiajmy na innowacyjne podejście. Przyłączcie się! Jeśli nie zaproponujemy nic sensownego, to istnieje ryzyko, że duża część młodych będzie w dalszym ciągu wybierać pójście na skróty lub łatwiznę. To znaczy co będzie wybierać? Ano to, co widać dziś na co dzień:
– postawę roszczeniowego prostaczka;
– wiarę w zabobony, gusła i stereotypy;
– wyuczoną bezradność i bylejakość podaną w sosie wyższego lub średniego wykształcenia i mocno zakrapianą kompleksami narodowymi, o jakich nasi sąsiedzi z Unii Europejskiej ośmielają się nas od czasu do czasu bez pardonu informować.
Mistrza JRR Tolkien stwierdził: „Nie wybieramy czasu w jakim przychodzi nam żyć, ale możemy wybrać sposób w jaki ten czas przeżyjemy”.                            Pełna zgoda – amen!

Krzysztof Polak, Robert Krool